نیوزیلند

نیوزیلند یا زلاندِ نو کشوری در جنوب غربی اقیانوس آرام است، این کشور از دو جزیره بزرگ و تعداد زیادی جزیره کوچک تشکیل شده و مناطق خودمختار نیو، جزایر کوک، توکلائو و راس را هم در بر می‌گیرد.

نیوزیلند فاصله زیادی با دیگر خشکی‌های کره زمین دارد، به طوریکه استرالیا نزدیکترین همسایه این سرزمین در دو هزار کیلومتری آن قرار دارد، دریای میان این دو کشور به دریای تاسمان معروف است. نزدیکترین همسایگان این کشور از شمال جزایر تونگا، فیجی، نیوکالدونیا هستند.

بیشتر جمعیت نیوزیلند را مهاجران اروپایی (به‌ویژه بریتانیایی و ایرلندی) تشکیل می‌دهند. مهمترین اقلیت هم رنگین پوستان مائوری هستند که از هزار سال پیش ساکن این سرزمین شده‌اند، اقلیتهای کوچکتر ساکن نیوزیلند آسیایی‌ها و پولینزی‌ها هستند که بیشتر در شهرهای بزرگ سکونت دارند.

رئیس حکومت زلاندنو ملکه الیزابت دوم است، فرماندار کل که با پیشنهاد پارلمان زلاندنو انتخاب می‌شود، مسئولیت امضای قوانین را برعهده دارد، هرچند قدرت او و ملکه کاملا تشریفاتی است و پارلمان که در انتخابات عمومی برگزیده می‌شود تنها مرجع قانون‌گذاری در کشور است و نخست‌وزیر را که در رأس قوه مجریه قرار می‌گیرد انتخاب می‌کند.

انگلیسی زبان اصلی نود و پنج درصد مردم این کشور و نخستین زبان رسمی زلاندنو است. زبان مائوری دیگر زبان رسمی این کشور است.

تاریخ

نخستین ساکنان نیوزیلند اقوام پولینزی ساکن جزایر اقانوس آرام بودند که در حدود قرن هشتم تا سیزدهم میلادی به این سرزمین رسیدند. پولینزی‌های نیوزیلند ملت و تمدن متمایزی را به نام مائوری تشکیل دادند و برخی از آنها با سفر به جزایر چاتهام تمدنی را در آن جزایر بنیان نهادند.

در ۱۶۴۹ آبل جانسون تاسمان دریانورد هلندی اولین اروپایی بود که در سواحل نیوزیلند فرود آمد. کشته‌شدن چند تن از ملوانان کشتی جانسون توسط مائوری‌ها موجب شد که اروپایی‌ها علاقه‌ای به ارتباط دوباره با این جزیره نداشته باشند.

قرارداد وایتانگی در فوريه ۱۸۴۰ نیوزیلند را بخشی از شاهنشاهی بریتانيا كرد.

یکصد و بیست سال پس از سفر ناخدا جانسون، در سال ۱۷۶۹ جیمز کوک ناخدای بریتانیایی در حین سفرهای دریایی خود در اقیانوس آرام به نیوزیلند رفت و نقشه دقیقی از این جزیره کشید. ارتباط اروپایی‌ها و مائوری‌ها پس از سفر جیمز کوک ادامه‌یافت، بسیاری از کشتی‌های ماهیگیری و تجاری اروپایی و امریکایی به این سرزمین رفته و در ازای فروش کالاهای خود به‌ویژه مصنوعات فلزی و اسلحه جات مایحتاج ضروری خود مانند آب آشامیدنی، پوست، آثار هنری، مواد غذایی و حتی گاهی سکس را از آن‌ها دریافت می‌کردند.

مهاجرت به نیوزیلند از قرن نوزدهم آغاز شد. اولین مهاجران عمدتاً گروه‌های مذهبی از جمله انگلیکن‌ها، کاتولیک‌ها، پرسبی‌ترین‌ها، متدیست‌ها و باپتیست‌ها بودند که از انگلستان و اسکاتلند می‌آمدند. در سال ۱۸۴۰ قرارداد وایتانگی میان دولت بریتانیا و مائوری‌ها این کشور را را تحت‌الحمایه بریتانیا و بخشی از این امپراتوری ساخت. در ۱۸۵۶ اولین دولت خودمختار در این کشور پاگرفت و در ۱۸۷۶ دولت مرکزی سراسر خاک جزیره را تحت تسلط خود درآورد. نیوزیلند در سال ۱۹۰۷ استقلال خود را از بریتانیای کبیر کسب کرد. نیوزیلند پس از آن عضو اتحادیه کشورهای همسود شد و سمت تشریفاتی ریاست حکومت را نیز همچنان در اختیار پادشاه بریتانیا گذاشت. جانشین پادشاه در زلاندنو فرماندار کل است که به توصیه نخست‌وزیر انتخاب می‌شود.این کشور در جنگ جهانی اول به عنوان حامی بریتانیا جنگید و «ارتش مشترک نیوزلند واسترالیا» یا به اختصار آنزاک در نبرد گالیپولی در ترکیه امروزی شرکت کرد. در مجموع بیش از هجده هزار نیوزیلندی در خلال جنگ جهانی اول کشته شدند. نیوزیلند در جنگ جهانی دوم هم جزء متفقین بود و با باز شدن پای آمریکایی‌ها به منطقه جزء هم‌پیمانان سیاسی و اقتصادی آمریکا در آمد و تا حدی به آمریکا نزدیک شد که ناخواسته درگیر جنگ ویتنام شد و همین امر اثرات عمیقی بر حیات سیاسی زلاندنو گذاشت. امروزه نیوزیلند نه فقط با بریتانیا و آمریکا بلکه با استرالیا، چین و ژاپن نیز روابط نزدیک و مناسبات اقتصادی گسترده‌ای دارد.

جغرافیا

نیوزیلند یا به زبان مائوری آئوتئاروا کشوری است در اقیانوسیه واقع در آبهای جنوب غربی اقیانوس آرام و جنوب خاوری استرالیا.این کشور از دو جزیره اصلی شمالی و جنوبی و چند جزیره کوچک دیگر تشکیل شده‌است.زلاند نو کشوری است نسبتا کوهستانی جزیره شمالی دارای منشا آتشفشانی است و آبفشانهای آن هنوز از فعالیت‌های آذرین حکایت می‌کنند.سرتاسر جزیره جنوبی را رشته کوههای آلپ جنوبی که ارتفاع قلل آن بالاتر از سه هزار متر است در بر گرفته و آب و هوای آن معتدل مایل به سرد و مرطوب و بارانی است و رو به جنوب از دمای آن کاسته شده و به سردی می‌گرود.جنگلهای بارانی آن توسط مهاجران اولیه پاکسازی شده و به کشتزارهای وسیع و چراگاههای پهناور تبدیل شده‌است.

بلندترین نقطه زلاندنو قله کوک به ارتفاع ۳۷۶۴ متر است و عمده‌ترین رودخانه آن رودخانه وایکاتو است که درازای آن ۴۲۰ کیلومتر می‌رسد و رودهای کلوته, تایر,ی کلارنس و وایتاکیاز دیگر رودهای مهم آن محسوب می‌شوند.دریاچه توپو با مساحت ۶۰۵ کیلومتر مربع که در جزیره شمالی قرار دارد, همراه با دریاچه یخچالها و یخرودهای طبیعی و کوههای پوشیده از برف و جلگه‌ها و دره‌های سبز و خرم از دل انگیزترین مناظر طبیعی این سرزمین به شمار می‌آید.

تقسیمات کشوری در نیوزیلند به شرح زیر است:

۱۶ منطقه (استان)

۵۰ شهرستان

شهر

شهر ولینگتون پایتخت و سومین شهر پرجمعیت نیوزیلند است. جدول زیر ده شهر پرجمعیت نیوزیلند را به همراه «جمعیت شهر» و «جمعیت شهر+حومه» نشان می‌دهد:

رتبه         جمعیت در محدوده شهری           جمعیت با احتساب حومه         منطقه

۱        آوکلند[۱]           ۴۴۴٬۱۰۰                    ۱٬۳۳۳٬۳۰0                   آوکلند

۲        کرایست چرچ [۱] ۳۸۶٬۱۰۰                     ۴۵۰٬۰۰۰                       کانتربوری

۳        ولینگتون [۲]      ۱۹۵٬۵۰۰                      ۳۸۶٬۰۰۰                       ولینگتون

۴        هامیلتون [۱]       ۱۴۰٬۷۰۰                   ۲۰۰٬۳۰۰                       وایکاتو

۵        دنیدن [۱]           ۱۱۵٬۷۰۰                   ۱۲۳٬۷۰۰                        اتاگو

۶        تائورانگا [۱]      ۱۱۲٬۵۰۰                   ۱۱۸٬۲۰۰                      بای آف پلنتی

۷        پالمرستون نورث [۲]۸۰٬۲۰۰                    ۸۰٬۷۰۰                        ماسی

۸        هاستینگز [۱]        ۶۵٬۱۰۰                      ۷۴٬۳۰۰                     هاوکس بای

۹        نلسون [۱]            ۴۵٬۰۰۰                        ۵۹٬۲۰۰                       نلسون

۱۰      اینورکارگیل [۱]     ۴۸٬۳۰۰                       ۵۲٬۰۰۰                     سوت لند

مردم‌شناسی

جمعیت نیوزیلند ۴٫۳ میلیون نفر است. حدود ۷۸٪ آنان خود را اروپایی معرفی می‌کنند. اروپائیان زلاندنو به «Pākehā» معروف هستند. این کشور از لحاظ نژادی به دو بخش عمده و بزرگ تقسیم شده‌است. بیشتر اروپائی‌ها تبار بریتانیایی یا ایرلندی دارند و مهاجرانی که از آلمان، ایتالیا، یوگسلاوی، هلند، اتریش و سوئیس آمده‌اند هم جمعیت قابل توجهی دارند. در سرشماری سال ۲۰۰۶ مائوری‌ها ۱۵٪، آسیایی‌ها ۹٫۲٪ و پولینزی‌های غیر مائوری ۶.۹٪ جمعیت را تشکیل می‌دادند. (هر شخص در سرشماری می‌تواند خود را از دو گروه قومیتی معرفی کند). انگلیسی و مائوری زبان‌های اصلی این کشور است.

کلیسای جامع کرایست چرچ در شهر کرایست چرچ

امید به زندگی بسیار بالاست که برای هر کودک دختر ۸۳/۳ سال و هر پسر ۸۰/۷ سال است.نیوزیلند یک کشور عمدتا شهرنشین است. ۸۶٪ مردم در ۱۶ منطقه شهری این کشور زندگی می‌کنند و نیمی از آن‌ها در سه شهر اصلی آوکلند، ولینگتون و کرایست چرچ به‌سر می‌برند.

نودونه درصد بزرگسالان نیوزیلندی باسواد هستند. البته ۲۲٪ آن‌ها از تحصیلات رسمی برخوردار نیستند. بیش از ۱۸٪ مردم نیز مدرک دانشگاهی دارند.

دولت نیوزیلند سیاست بسیار بازی نسبت به مهاجران دارند. در سند استقلال نیوزیلند حاکمان این کشور تعهد کرده‌اند که هر سال معادل یک درصد جمعیت این کشور مهاجر بپذیرند. در حال حاضر بیست‌وسه درصد جمعیت کشور در خارج از این سرزمین به‌دنیا آمده‌اند که یکی از بالاترین رقم‌ها در دنیاست. بیست‌ونه درصد آن‌ها بریتانیایی یا ایرلندی هستند. مهاجران آسیای شرقی به‌ویژه چینی‌ها در سال‌های اخیر افزایش زیادی یافته‌اند.

مذهب

تا پیش از ورود اروپاییان به نیوزیلند، مائوریها از آیین دیرینه و بدوی خود پیروی می‌کردند، ولی امروزه بیشتر مائوریها به مسیحیت گرویده‌اند. مسیحیت مهم‌ترین دین نیوزیلند است، ۵۶٪ مردم این کشور مسیحی هستند. انگلیکانها، کاتولیکها، پرسبیترنها، متدیستها و باپتیست مهمترین گروه‌های مسیحی هستند. سی‌وپنج درصد مردم خود را بدون اعتقاد به مذهب معرفی کرده‌اند. بودیسم، هندوئیسم، اسلام، بهائی و مذاهب دیگر هم پنج درصد جمعیت نیوزیلند را تشکیل می‌دهند.در نیوزیلند دین از حکومت جدا بوده و طبق قانون، دین و مذهب آزاد بوده و هر کس می‌تواند آئین‌های ویژه دینی خود را آزادانه به جا بیاورد.

سیاست و حکومت

الیزابت دوم ملکه نیوزیلند

جان کی نخست وزیر فعلی نیوزیلند

از مارس ۲۰۰۵ تا اوت ۲۰۰۶ نیوزیلند تنها کشور دنیا شد که ریاست هر سه قوه آن برعهده بانوان بود؛

ملکه الیزابت

فرماندار کل سیلویا کارترایت

رئیس دیوان عالی نیوزیلند سیان الیاس

رئیس مجلس نمایندگان مارگارت ویلسون

رئیس دولت هلن کلارک

جالب اینکه در آن هنگام مدیر عامل تله‌کام نیوزیلند بزرگترین شرکت تجاری کشور هم خانم ترزا گاتونگ بود.

نیوزیلند به‌طور تاریخی از پیشگامان جنبش رفع تبعیض جنسیتی بوده‌است. این کشور در سال ۱۸۹۳ اولین کشور جهان بود که حق رأی زنان در انتخابات را به رسمیت شناخت. البته تا سال ۱۹۱۹ زنان این کشور حق عضویت در پارلمان نیوزیلند را نداشتند.در حال حاضر زنان بخش بزرگی از کرسی‌های پارلمان ,وزارت خانه‌ها ,شوراهای شهر و شهرداریها را به تصرف خود در آورده اند.

اقتصاد

نیوزیلند اقتصاد پیشرفته و پررونقی دارد. تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۰۷ به ۱۲۸/۱ میلیارد دلار و تولید سرانه آن به ۳۰۲۳۴ دلار رسید که در ردیف بیست و هشتم دنیا و نزدیک به کشورهای اروپای جنوبی قرار می‌گیرد (اسپانیا بیش از ۳۳ هزار دلار و آمریکا بیش از ۴۶ هزار دلار است).

از سال ۲۰۰۰ تاکنون سطح درآمد میانه خانواده‌های نیوزیلندی افزایش چشمگیری داشته‌است. باوجود این‌که سطح درآمدهای مردم این کشور پائینتر از بسیاری از کشورهای جهان اول قرار دارد، اما تحقیقات بین‌المللی نشان داده که مردم این کشور دارای سطح بالای رضایت از زندگی هستند:

برج آسمان در آوکلند بزرگترین شهر و مرکز اقتصادی نیوزیلند

شاخص توسعه انسانی صندوق توسعه اقتصادی-اجتماعی ملل متحد در سال ۲۰۰۶: سوم

کیفیت زندگی مجله اکونومیست در سال ۲۰۰۶: دهم

بررسی رضایت از زندگی انستیتو لگاتوم در سال ۲۰۰۷: اول

سطح کامروایی عمومی انستیتو لگاتوم در سال ۲۰۰9: دهم

بررسی کیفیت زندگی مؤسسه مرسر در سال ۲۰10: آوکلند چهارمین و ولینگتون دوازدهمین شهر مناسب برای زندگی در دنیا هستند.

ضریب جینی («توزیع عادلانه درآمد»): ۳۶/۲ (پنجاه و چهارم)

شاخص صلح جهانی در سال ۲۰۰۹: ۱/۲ (اول)

آزادی مطبوعات (از خبرنگاران بدون مرز): پنجم

شاخص فساد اقتصادی: کشوری که کمترین فساد اقتصادی را دارد. (اول)

سینما

در عرصه سینما اگرچه نیوزیلند از لوکیشن‌های محبوب فیلم‌برداری می‌باشد اما سینمای این کشور از دهه ۱۹۶۰ شاهد رشد و شکوفایی بوده‌است. از فیلم‌های معروف تاریخ سینمای نیوزیلند می‌توان به سگ‌های خواب‌آلود، پیانو و خداحافظ پورک پای اشاره کرد.

سینمای نیوزیلند در دهه گذشته عصر طلایی خود را پشت سر گذاشته‌است که فیلم‌های موفقی همچون آخرین سامورایی، استخوان‌های دوست‌داشتنی (فیلم)، کینگ کونگ و سه گانهٔ ارباب حلقه‌ها ساختهٔ پیتر جکسون شاهد بر این مدعی هستند.

ورزش

ورزش نقش اساسی ای در فرهنگ نیوزیلندی ایفا می‌کند و ورزش راگبی به عنوان ورزش ملی این کشور شناخته می‌شود.تیم ملی راگبی نیوزیلند دارای افتخارات بین‌المللی زیادی می‌باشد و جزء بهترین تیم‌های جهان می‌باشد که دارای چند دوره قهرمانی در ادوار مختلف جام جهانی راگبی است همچنین بر اساس آخرین رتبه بندی فدراسیون راگبی در رتبه اول قرار دارد. نیوزیلند همچنین در سال ۲۰۱۱ برای دومین بار میزبان جام جهانی راگبی است.

فوتبال هم از ورزش‌های محبوب در نیوزیلند است و تیم ملی فوتبال زلاندنو موفق به حضور در دو دوره جام جهانی فوتبال شده‌است.